KASTAMONU VALÝSÝNÝN ÝSTANBUL HÜKÜMETÝNCE DEÐÝÞTÝRÝLMESÝ VE BUNDAN ÇIKAN OLAY |
| Efendiler, Kastamonu'da vali bulunan Ýbrahim Bey, ben ordu müfettiþi
iken, kurmay baþkaným olan Albay Kâzým Bey'in þahsen tanýdýðý bir
kimseydi. Bu sebeple kendisine her türlü sýrlar bildirilmiþti. Aramýzda
þifreli haberleþmeler yapýlýyordu. Kendisi Ýstanbul Hükûmeti tarafýndan
Ýstanbul'a davet edildi. Bu daveti ,yerine getirmemesi gerekirken,
anlaþýlmaz gerekçe ve düþüncelerle Ýstanbul'da tutuklanmak için Kastamonu'dan
ayrýlmýþtý. Îstanbul, Ýbrahim Bey'in yerine bir baþkasýný Kastamonu'ya
vali olarak atamýþtý. Bu zat, Eylülde Ýnebolu'ya varmýþ bulunuyordu.
Kendisinin tutuklanmasýný oradaki ilgililere emrettik. Bu konuda ilgi
çekici küçük bir þey geçti. Müsaadenizle biraz etraflýca anlatayým
: Kastamonu bölgesinde ve Kastamonu il merkezinde gevþeklik ve zayýflýk
belirtileri görülmeye baþlayýnca, Kastamonu'ya güvenilir ve güç sahibi
bir subayýn gönderilmesini Ankara 'da bulunan Ali Fuat Paþa'dan rica
etmiþtim.Fuat Paþa, Kastamonu Bölge Komutaný sýfatýyla oraya Albay
Osman Bey'i göndermiþti. Osman Bey, tam 16 Eylül günü Kastamonu'ya
varmýþtý. Biz de kendisinden yeni gelen vali için verdiðimiz emrin
uygulanmasýný bekliyorduk. Arzettiðim emri verdikten sonra, uygulama
ve yürütme hakkýnda telgraf baþýnda bilgi bekliyordu. Gece olmuþtu.
Kastamonu'dan benimle konuþarak istediðim bilgiyi verecek bir kimseyi
bulamýyordum. Nihayet, 16/ 17 Eylül gecesi, Kastamonu ve Dolaylarý
Komutaný Albay Osman Bey, Kastamonu telgrafhanesine geldi ve aynen
þu telgrafý verdi:
Bugün Kastamonu'ya geldim. Ýstanbul Hükûmeti'nin adamlan, vali vekili ve Jandarma Komutaný'nýn oyunu ile evimde tutuklandým. Vatanseverlik örneði subaylanmýzýn yardýmlanyla þimdi kurtuldum. Ben de vali vekilini ve Jandarma Alay Komutaný'm birlikte tutuklattým. Telgrafhaneyi iþgal ettim. Buradaki durum önemlidir. Kongreden istirham ediyorum, buraya, aldýðý bütün kararlarý ile ilgili bilgi vererek sayýn Kastamonu halkýný aydýnlatsýn. Yeni valinin Ýnebolu'ya indiði haber alýndý. Hakkýnda nasýl bir iþlem yapýlacaktýr? Burada, vali vekili ve baþkalarýnýn tayini konusunda millî kongrenin bana yetki vermesini ve bu istirhamýmla ilgili cevabý þu anda makine baþýnda beklemekte olduðumu arz ederim. Osman Bey ile makine baþýndaki görüþmemiz þu þekilde devam etti. Kendisinden sordum: "Þimdi orada duruma hâkim misiniz? Ne kadar kuvvetiniz vardýr? Orada ilin ileri gelenlerinden güvenilir kim vardýr? Yeni tayin edilip Ýnebolu'ya geldiði haber alýnan valinin adý nedir?" Osman Bey'in cevabý þuydu : Hâlen ile hâkim durumdayým. Her halde, kongrenin bana yardýmcý olmasý ve beni aydýnlatmasý gerekir. Atanan valinin Konya valiliðinden emekli, çok eski bir zat olduðu söyleniyor. Adý Ali Rýza' dýr. Kuvvetim iki yüz elli kiþilik bir tabur ve dört tüfekli, bir aðýr makineli bölüðünden ibarettir. Daha halk ile görüþülememiþtir. Ýlin ileri gelenlerinden Defterdar Ferit Bey vardýr." Osman Bey' e þu emri verdim : " Þimdi siz vali vekilliðini kendi üzerinize alýnýz. Bütün askerî ve sivil kuvvetleri elinizde tutmaya tam olarak yetkilisiniz : Gelmekte olan valiyi hemen tutuklatacak çabuklukta tedbirler alýnýz. Yaptýklarýmýza açýktan açýða karþý koyanlara karþý kararsýzlýða düþmeden silâh kullandýrýnýz. Ýl defterdarý, benim Diyarbakýr'dan tanýdýðým Ferit Bey ise, size yardým etmesi gerekir. Bolu mutasarrýfýna, aldýðýnýz durumu ve yetkiyi hemen þimdi bildirerek onun da Ýstanbul'a karþý ayný þekilde hareket etmesini tarafýmýzdan söyleyiniz. Sinop Mutasarrýfý Mazhar Tevfik Bey'e de benim tarafýmdan ayný talimatý veriniz. Yanýnýzda hangi þifre anahtarý vardýr?" Osman Bey' in cevabý : " Vali vekilliðini Defterdar Ferit Bey'e vereceðim, kendi üzerime alamayacaðým. Bildiðiniz Ferit Bey' dir. Sinop mutasarrýfý bildiðinizdir; kendisi görevden alýnmýþtýr. Vekilliði Jandarma Tabur Komutaný Remzi Bey' dedir. Mazhar Tevfik Bey'in Sinop'ta olduðu bildiriliyor. Þifre anahtarý tutuklu alay komutanýndadýr; istendi, alacaðým cevaba göre arz ederim, efendîm." "Yanýnýzda baþka þifre anahtarý var mýdýr? Ferit Bey þimdi nerededir? Durum hakkýnda bilgisi var mýdýr? diye sordum. " Durumdan bilgisi yoktur, þimdi çaðrýldý, gelecektir. Ben hiç þifre anahtarý almadým; çünkü tutuklanacaðýmý bilmiyordum, makam þifresi ile yazarým ümidinde idim." cevabýný verdi. "Oradaki jandarma tabur komutaný kimdir; ne kadar jandarma kuvveti vardýr; emriniz altýna girdi mi?" sorusunu yazdýrdým. Buna da verdiði cevapta : "Jandarma Komutaný Emin Bey, yanýmda ve benimle iþbirliði yapmýþtýr. Merkezde jandarma sayýsý otuz beþ kadardýr. Polis Müdürü Halil Bey de yanýmda ve benimle iþbirliði etmiþtir. Polis sayýsý kýrktýr. Piyade Tabur Komutaný Þerif Bey biraz budala olduðundan þimdilik tutuklanmýþtýr. Jandarma Tabur Komutaný Emin Bey, yüzbaþýdýr. Defterdar Ferit Bey geldi, yanýmdadýr." "Emin Bey' i biraz anlatýr mýsýnýz" sorusuna 1902 (318) çýkýþlý, Üsküp' lü Emin, tanýrsýnýz. Ayrýca ellerinizden öpüyorlar." Bunun üzerine þu satýrlarý yazdýrdým: " Emin Efendi'yi tanýrým, teþekkür ederim. Ferit Bey'e durumu anlattýnýz mý? Önemli hususlar makam þifresiyle bildirilebilir. Sinop mutasarrýf vekili olan Jandarma Komutaný güvenilir bulunmadýðý takdirde, yerine sizce uygun görülecek birinin vekilliðe getirilmesi için gerekli olan tedbirler düþünülmelidir. Yardýma ihtiyaç duyuyor musunuz?" 0sman Bey :" Kuvvete ihtiyaç duyup duymadýðýmý daha sonra arz edeceðim; Jandarma Tabur Komutaný yeni geldiði için durumu anlaþýlamamýþtýr, efendim" cevabýný verdi. Osman Bey' e baþka bir söyleyeceði olup olmadýðýný ve Ferit Bey' le durum deðerlendirmesi yapýp yapmadýklarýný sorup anladýktan sonra, þu telgrafý yazdýrdým : Osman Bey'e ve Ferit Beyefendi'ye Alýnacak tedbirler ve yapýlacak iþlerinizde baþarýlar dilerim. Bize durumunuzdan ve gelmekte olan valinin tutuklandýðýndan haber vermenizi bekleriz. (Mustafa Kemal) |