YAHYA KAPTAN KONUSU |
| Ýþte bu maksatla oluþturabildiðimiz millî müfrezelerin en önemlisi
ve kuvvetlisi, Yahya Kaptan diye tanýnmýþ olan fedakâr bir vatanseverin
müfrezesi idi. Merhum Yahya ile ilk iliþkimiz þöyle oldu : Bir gün telgrafçýlar, Sivas Telgraf Merkezi'ne þu bilgiyi veriyorlardý : Çok acele bir telgrafý durdurdular, yani Ýstanbul'da durdurulmuþtur. Telgraf metni aþaðý yukarý þöyledir :
Kuþçalý, Üsküdar ile Gebze arasýnda bir köydür. Gerçekten de Yahya Kaptan, bana Ýzmit'te teþkilâtýmýz tarafýndan tavsiye edilmiþti. 4 Ekim 1919 tarihinde Kuþçalý merkezinden þu telgrafý aldým :
Bendeniz, size iki gün önce Ýzmit'ten tavsiye edilen Yahya'yým. Emriniz üzere, telgraf baþýnda emirlerinizi almaya geldim. En geç yarýn akþama kadar Kuþçalý telgrafhanesindeyim. Yahya Anlaþýldýðýna göre, Yahya Kaptan, Ýstanbul'dan telgrafýnýn çekilmediðini anlayýnca, kendisi daha Kuþçalý'ya gelmeden, bu telgrafý Kuþçalý merkezine göndererek çektirmiþ. Ben de þu emri verdim. 4.10.1919 Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Reisi Mustafa Kemal Efendiler, Yahya Kaptan, aldýðý bu emir üzerine, teþkilât kurdu ve aylarca Ýstanbul ile iliþkisi bulunan çevrelerde hain çetelerin faaliyetlerine engel oldu. Sonunda, Ýstanbul Hükûmeti tarafýndan öldürtüldü. Gerçi, Yahya Kaptan'ýn faaliyeti ve feci bir þekilde þehit edilmesi, bundan sonraki aylarý ilgilendirir bir olay ise de, burada, olaydan söz edilmiþken, konuya bir daha dönmemek için þimdi açýklanma sý yerinde olur sanýrým. 24 Kasým 1919 tarihinde Kartal Merkezi'nden þu telgrafý aldým :
Ýzmit'te 1'inci Tümen Komutaný Rüþtü Beyefendi'ye Basýndan beri Millî Mücadele'de büyük yararlýklar göstermiþ olan bu zatýn, memleketimizin bu bunalýmlý günlerinde hükümete teslimi asla uygun görülmemekte olduðundan, iþin, hükûmetin otoritesini de dikkate almak suretiyle, Yahya Kaptan'ýn þu aralýk kanunî kovuþturmadan kurtarýlmasý þeklinde çözüme baðlanmasý, Kartal'da Necati Bey'e gereken direktifin verilmesi ve sonucun bildirilmesi önemle rica olunur.
Ýzmit, 29.11.1919 Sivas'ta 3' üncü Kolordu Komutanlýðý'na Hey'et-i Temsiliye Baþkanlýðý'na : Þimdiye kadar yaptýðým soruþturmaya göre Yahya Kaptan'ýn adam öldürme, bucak müdürünü dövme gibi suçlar iþlemediði, yalnýz Binbaþý Necati denilen zatýn kendi þahsî çýkarlarýný yürütebilmek için Yahya Kaptan'ýn vücudunu ortadan kaldýrma gayesini güttüðü ve bu konuda zâtýalinize telgrafla müracaatta bulunduklarý zaman Yahya'yý da aldatarak yanlarýna getirip öldürme plâný kurduklarý ve Yahya'nýn durumu sezerek kendisini kurtarmýþ olduðu anlaþýlmýþtýr. Soruþturmayý gerektiði þekilde derinleþtiriyorum. Sonucu arz ederim.
Binbaþý Necati Bey'in, Maltepe Atýþ Okulu'nda görevli memur olmasýna raðmen, Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Baþkaný sýfatýný takýnarak, Kuva-yý Milliye adýna baþýna topladýðý Arnavut Küçük Aslan çetesiyle ortalýðý soydurmakta olduðu ve Gebze Jandarma Yüzbaþýsý Nail Efendi'nin de bununla iþbirliði yaptýðý hususunda, bende þüphe kalmamýþtýr. Son zamanlarda, hükûmetin baþýna dert açan Danca Rum bekçilerinin öldürülmesi ve Stelianos adýnda bir zenginin daða kaldýrýlarak para istenmesi gibi eylemlerin adý geçen çete vasýtasýyla yaptýrýlmasý ve bütün bu yapýlanlarýn, böyle bayaðýlýklara yanaþmayan Yahya Kaptan'a yükletilerek, kendisi hakkýnda gerek oraya gerek hükûmete asýlsýz ihbarlarda bulunulmasý, her halde bunlarýn millî teþkilât perdesi altýnda halkýn ve hükûmetin baþýna dert açarak kendi keselerini doldurmaktan baþka bir maksat beslemedikleri ve belki de daha baþka siyasî bir maksatlarýnýn bulunduðu yargýsýný doðuruyor. Þimdiye kadar pek namuslu hareket etmiþ ve etmekte olan Yahya Kaptan'ýn bu gibi eylemlere katýlmamasý ve yukarýda adý geçen çetenin kendi koruma bölgesinde hiçbir rezaletine meydan vermemesi dolayýsýyla, onun vücudunu resmî veya gayri resmî olarak ortadan kaldýrmaya çalýþýyorlar. Dün Yahya Kaptan yanýma gelerek hayatýnýn tehlikede olduðunu, bu yüzden adamlarýnýn silâh ve cephanelerini getirip teslim ederek kendisinin de buradan uzaklaþacaðýný bana resmen söyledi. Kendisine gereken öðütleri vererek ve dah a hizmet edecek önemli zamanlar bulunduðunu anlatarak, tekrar yerine gönderdim. Her þeyi iyi bilmesi gereken Gebze ilçesi kaymakamýndan durumu resmen sorunca, aldýðým cevap da tamamen yukarýda arz ettiðim þekilde, yani Necati ve Nail Efendi' lerin aleyhinde, Yahya Kaptan'ýn lehindedir. Necati Efendi' nin Ýstanbul'da nere ile haberleþtiðini bilemiyor isem de, bir yerden arasýra para aldýðý söyleniyor. Bunlarýn varlýðý ve cana kastetmiþ olmalarý dolayýsýyla, Yahya Kaptan bu bölgede durmak istemiyor. Bu bakýmdan zaten muvazzaf bir subay olan Necati Efendi' nin baþka bir yere, Nail Efendi' nin de daha baþka bir yere gönderilmesinin zarurî olduðuna hükmediyorum. Oralarý Ýstanbul ile haberleþmekte olduklarýndan, tabiî bendenizce bir þey yapýlamamaktadýr . Gereðinin oraca yerine getirilmesi arz olunur.
Ayný tarihte, durum ve Cemal Paþa' ya yapýlan müracaat açýklanarak, iþin takibi, Ýstanbul'daki teþkilâtýmýzýn baþkanlarýna da bildirildi. On dokuz gün sonra, yani 27 Aralýk 1919 tarihli ve þifreli, þifrenin altýnda Vasýf, dýþýnda Albay Þevket Bey' in imzalarýný taþýyan uzun bir telgrafla, þu bilgi veriliyordu : Güvensizlik ve huzur yokluðunun baþlýca sorumlularý Yahya Kaptan ile arkadaþý Kara Aslan ve Alemdaðý'nda dolaþan Sadýk çeteleridir. Yahya Kaptan'ýn birtakým þýmarýklýklarýndan bahsettikten sonra, "... Bizi, artýk bu haydutu zarar veremeyecek bir duruma getirmeye teþebbüs ettirmiþti." Öteden beri aralarý iyi olmayan Küçük Aslan çetesinin itibarda olmasý kendisini çeþitli yollarla suçlarýný örtbas etmeye yöneltmiþtir. Yüzbaþý Hail, Yahya'nýn aleyhindedir. Necati Bey'e gelince, düþmüþ olan eski hükûmet zamanýnda Kartal ilçesine baþkan seçilerek, Kuva-yý Milliye adýna merkezle ilgisini kesmiþ, Millî teþkilâtý kuvvetlendirmiþ... Yeniköy Rumlarýnýn etraftaki sarkýntýlýklarý üzerine, Küçük Aslan çetesini dolaþtýrmaya baþlamýþ. . . Tarafýnýzdan para da verilmiþtir. Yahya Kaptan her þeyi sonuçsuz býrakmak manevrasýna baþvurmaktadýr. Binbaþý Necati, biraz idaresiz ise de cezayý hak etmiþ deðildir. Gebze kaymakamýnýn. . . bir an önce baþka bir yere alýnarak Rum ve Ermeni entrikalarýna son verdirilmesi. . . Efendiler, bu bilgiler arasýnda, benim bilmediðim noktalar da vardý. Söz geliþi, ben Küçük Aslan çetesinden ve onun itibarlý olduðundan habersizdim. Bu çeteye Necati Bey vasýtasýyla para verdiðimi kesinlikle hatýrlayamýyordum. Yahya Kaptan'ýn, verdiðimiz direktif gereðince, düþman çetelerini yok etmeye ve hiç olmazsa, onlarýn, Hristiyan halka saldýrarak düþmanýn maksadýný gerçekleþtirmeye yönelmiþ olan bütün teþebbüslerini baþarýsýz kýlmaya çalýþtýðýný pekâlâ biliyorduk. Gebze kaymakamýnýn içyüzü, þimdi ekleyeceðim belgelerle anlaþýlabilecektir, sanýrým. 4 Ocak l92l tarihinde, Tümen Komutaný Rüþtü Bey'e, Vasýf Bey'in verdiði bilgiyi olduðu gibi özetleyerek, bu bilgilerin kendisince verilen bilgilerle çeliþtiðini bildirdim. Bu bakýmdan durumun güvenilir ve inanýlýr kimseler vasýtasýyla bir kere daha soruþturulup incelettirilmesini ve kendi düþüncesiyle birlikte açýk olarak bildirilmesini rica ettim. Efendiler, bu konuda, gerçeðin ortaya çýkmasýna yarayan belgeler üzerinde bilgi sahibi olmanýzý istediðim için, Rüþtü Bey' in cevabýný olduðu gibi bilginize sunmama müsaade buyurunuz :
20' nci Kolordu Komutanlýðý'na Ýlgi : 4.1.1920 tarihli þifre : Yahya Kaptan' la ilgili türlü suçlamalar üzerine, birkaç defa, Yüzbaþý Ali Aguþ Efendi vasýtasýyla yaptýrdýðým soruþturma, onun lehinde çýktý. Bununla birlikte kendisi cahil olduðundan, hizmet ediyorum zanný ile bazý þeyler yapmýþ olabilir. Büyük ve Küçük Aslan' lar zaten eþkiyadýr. Ancak, millî teþkilâtýn aleyhinde bir görüþe sahip olduðu þüphesiz olan ve Yahya hakkýnda herkesten çok þikâyetçi olmasý gereken Gebze kaymakamýna bu konuda yazdýðým yazýlara almýþ olduðum 1.12.1919 tarih ve 17 sayýlý cevabýn sureti aþaðýda olduðu gibi verilmiþtir. Bendeniz, bu telgraftaki bilgilere kýsmen olsun inanmak zorunda kaldým ve ayný inançla bu yazýlarý Ýstanbul'a, bizzat Þevket Bey' e de gösterdim. Bendenizin bilemediði bazý sebeplerle, Ýstanbul'ca hakkýnda bir muamele yapýlmasýna gerek duyulduðu takdirde, elbette bir þey denemeyeceði arz olunur.
Kartal Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Baþkaný Binbaþý Necati Bey' in, adam öldürme ve bucak müdürünü dövme ile ilgili ihbarlarý, þahýs ve zaman belirtilmediði için gerçek olarak kabul edilemez. Çünkü, dövüldüðü bildirilen bucak müdürü Burhaneddin Bey, Yahya Kaptan tarafýndan dövülmediðini ve tecavüze uðramadýðýný yazýlý olarak bildirdiði gibi, hu konuda bendenizin makamýna herhangi bir þikâyette de bulunmamýþtýr. Adam öldürme konusuna gelince, Yahya Kaptan hakkýnda hükûmete ve adliyeye hiçbir yerden böyle bir cinayetle ilgili müracaat ve þikâyet olmadýðý gibi, aleyhinde, yakalanmasý için bir tebligat bile yoktur. Eðer bununla, Darýca Rumlarýndan iki Rum'un öldürülmesi ve Kartal'ýn Paþa köyünden Stelianos Çorbacý' nýn daða kaldýrýlarak fidye istenmesi kastediliyorsa, bu cinayetlerin Küçük Aslan çetesi tarafýndan iþlendiði kanaati yaygýn ve doðrudur. Bu çete Yahya Kaptan' a öteden beri düþman olduðundan ve esasen Yüzbaþý Nail Efendi tarafýndan kanat gerilip korunurken, sayýsý on sekiz kiþiye ulaþan bu çetenin, þimdi Binbaþý Necati Bey' in emrine verildiði ve hattâ kendilerine elliþer lira maaþ baðlanmakta olduðu haber alýnmýþtýr. Bu çetenin köyleri soymaktan geri durmadýðý bilinmektedir. Binbaþý Necati Bey' in, Yüzbaþý Nail Bey' in eski okul arkadaþý olduðu, kendisiyle bir buçuk ay önce Aydýnlý köyünde, Küçük Aslan çetesi üyelerinden Ali Kaptan' ýn daða kaldýrdýðý Çorbacý' dan alýnan parayla yaptýðý meþhur düðününde görüþtüðü bilinmektedir. Daha sonra Binbaþý Necati Bey , birçok defa Yüzbaþý Nail Bey' in evine gelerek misafir olmuþtur. Her ikisi de ayný düþüncede olduklarý için, Yüzbaþý Nail Bey öteden beri Yahya Kaptan' ýn aleyhindedir. Yahya Kaptan teþkilatý kurduðu sýrada, yüzbaþý Nail Bey, onu bulunduðum kazanýn sýnýrlarý dýþýna çýkarmaya ve uzaklaþtýrmaya çalýþtýðý gibi, Küçük Aslan çetesi tarafýndan iþlendiði söylenen ve doðruluðuna þüphe olmayan yukarýdaki iki cinayet olayýnýn, Kuva-yý Milliye'yi kirletmek ve Yahya Bey' i lekelemek düþünce ve maksadýný taþýdýðý hissedilmiþtir. Oysa, bu cinayetler, Aslan çetesinin faaliyet ve hareket alaný içinde iþlenmiþtir. Hattâ, Yüzbaþý Nail Bey' in, kovuþturma yapmak üzere gönderilecek olan Ýstanbul Muhafiz Alayý'na mensup Süvari Müfrezesi Komutaný Hakký Bey' i, artýk gelmesine lüzum kalmadýðý gerekçesi ile, haberleþme sýrasýnda Ýstanbul'a naklettirip iþi takipsiz býraktýrmýþ olduðu da bir gerçektir. Eðer sözü edilen adam öldürme olayý bundan baþka bir olay ise, durumun açýklýða kavuþmasý için, þahýs ve zaman belirtilerek bildirilmesi gerekir. Darýca Rum bekçilerinin öldürüldüðü gün, cinayetin, çarþýda serbest gezen Küçük Aslan çetesi tarafýndan, iþlendiði haberinin yayýlmasý üzerine, Yüzbaþý Nail Bey, korkusundan baþka bir yere naklini istemiþ ve kesinlikle burada oturmayacaðýný söylemiþtir. Ancak, alay ve tabur komutanlarý ile Binbaþý Necati Bey buraya gelerek ve Yahya Kaptan hakkýnda bir iþlem yapýlmasý için temsilci Sýrrý Bey' e yazý yazdýracaklarýna söz ve güvence vererek, Nail Bey' in burada kalmasýný istemiþlerdir. Bunun üzerine yüzbaþý, 25 Kasým 1919 salý günü, gidip gelen Necati Bey' i aldatarak ona gerçeðe aykýrý suçlamalar yaptýrdýðý gibi, bir yandan telefonla Yahya Kaptan' ý merkeze davet ettirirken bir yandan da Küçük Aslan çetesini kendi evinde hazýr bulundurarak yakalamayý tasarlamýþtýr. Arýcak, her nedense, bu iþi gerçekleþtirmeye cesaret edemeyerek teþebbüsünden vazgeçtiði için, Necati Bey de Kartal'a dönmek zorunda kalmýþtýr. Ýþte bundan dolayýdýr ki, Yüzbaþý Nail Bey, gerek Necati Bey ve gerek kendine âlet ettiði Küçük Aslan çetesi vasýtasýyla, Yahya Kaptan aleyhinde suçlama ve tertiplere baþvurmaktan bir an geri kalmamaktadýr. Yahya Kaptan, kendisine karþý çýkan ve düþman olan Küçük Aslan çetesi gibi köyleri yaðmalamaya ve Hristiyanlarý öldürüp yok etmeye izin vermemiþtir. Kendi emrinde bulunan Büyük Aslan Bey çetesi tarafýndan bazý uygunsuzluklar yapýldýðýnda, derhal bunlarý önleme ve cezalandýrma yoluna giderek, millî bir gaye olan vatanýn istiklâli ve kurtuluþu için disiplin ve güvenliðin korunmasýna hizmet etmektedir. Daha önce de Büyük Aslan Bey çetesinin aman dilemesine ve sýðýnmasýna yardýmda bulunarak, hükümetçe affedilmesini saðlamak suretiyle yaptýðý hizmetler takdire deðer. Aleyhindeki suçlamalarýn, yüzbaþýnýn þahsýl emellerine boyun eðmemiþ olmasýndan, Küçük Aslan çetesi tarafýndan iþlenip Yahya Kaptan' ýn üstüne yýkýlmak istenen cinayet olaylarýnýn eksik olmamasýndan ve bunlâra cür'et edenlerin korunmasý dolayýsýyla teessüf ederek yüzbaþýya þiddetli uyarýlarda bulunmasýndan ileri geldiði arz olunur.
Efendiler, bu bilgilerin alýnmasýndan önce þöyle bir haber verdiler : Tavþancýl'da Yahya Kaptan' ýn etrafý sarýldý. Bunu yapan Ýstanbul'dan gelen bir askerî birliktir. Bu haber üzerine, Ýzmit'teki Tümen Komutanlýðý'ndan, 7 Aralýk 1920 tarihli þifre ile, makine baþýnda durumu sorduk. Eðer bu haber doðru ise, "Ýstanbul'dan geldiði bildirilen birlik komutanýna, Yahya Kaptan'ýn bizim adamýmýz olduðunu, eðer bir kusur ve kabahati varsa, tarafýmýzdan gereðinin yapýlmasýnýn tabiî bulunduðunu, Yahya Kaptan 'ýn sarýlmasýna ve tutuklanmasýna hiçbir þekilde razý olmadýðýmýzý bildiriniz" dedik. Efendiler, 7 Ocak 1920'de yazýlýp, 8 Ocak'ta aldýðýmýz iki telgraf vardýr. Bunlardan biri Ýzmit'ten, 1' inci Tümen Komutaný Vekili imzasýyla Fevzi Bey 'dendir. Þunlar yazýlýdýr : " Bu gece iki bin kiþilik bir kuvvet Tavþancýl'a çýkarak Kuva-yý Milliye Komutaný Yahya Bey 'i çevirmiþlerdir. Yapýlacak iþlemin bildirilnýesi arz olunur." Diðer telgraf, Düzce'de bulunan asýl Tümen Komutaný'ndan geliyordu. Rüþtü Bey, merkezde bulunan vekilinden aldýðý ayný bilgileri veriyordu. Tümen Komutan Vekili Fevzi Bey'in, 7 Ocak 1920 tarihli açýklama bekleyen telgrafýmýza verdiði 7/8 Ocak 1920 tarihli cevabýnda, Yahya Kaptan'ýn daha ele geçmediði, Kuva-yý Milliye ile gelen müfreze arasýnda bir çatýþma ihtimalinin bulunduðu ve gelen müfreze komutanýna emrimizi bildireceði haber veriliyordu . Efendiler, o tarihte milletvekili olarak Ýstanbul'da bulunan yaverim Cevat Bey' den,10 Ocak 1920 tarihinde þöyle bir telgraf geldi :
20' nci Kolordu Komutanlýðý'na 6.1.1920 gecesi sabaha karþý Genel Jandarma Komutan Yardýmcýsý Hilmi Bey ve Üsküdar Jandarma Komutaný Nazmi Bey komutasýnda dört subay, elli jandarma ve Yüzbaþý Nahit Efendi komutasýnda, Ýstanbul Muhafýz Alayý'ndan doksan er, Bandýrma vapurunun ýþýklarý söndürülerek Hereke'ye götürülmüþ ve sabahleyin erkenden Hereke'ye çýkan müfreze derhal Tavþancýl'ý kuþatmýþ ve birçok ev basýlmýþtýr. Gelen Hey'et, köy ihtiyar hey'etini toplayarak, vatan haini olan Yahya' yý teslim etmez veya nerede olduðunu s öylemezlerse, Tavþancýl'ý insanlarýyla birlikte yakacaklarýný bildirirler. Ýhtiyar hey'eti, Yahya Kaptan' ýn iki günden beri köylerinde olmadýðýný ve nerede bulunduðunu bilmediklerini ýsrarla söyledi. Yahya, sað olarak ele geçemeyecektir. Fakat Yahya' nýn yok edilmesinden sonra Marmara Bölgesine sahip ve hâkim olan ve her gün Ýngilizler ve Fransýzlar tarafýndan silâhlandýrýlan Rumlarýn ve Ýstanbul'daki rezillerin pek büyük bir baþarýya ulaþacaklarý bellidir. Kuva-yý Milliye adýný taþýmakta olan Yahya' nýn ortadan kaldýrýlmasý, Ýzmit, Adapazarý ve Ýstanbul dolaylarýnda, düþmanlarýmýz hesabýna birçok fesat çetelerinin de doðmasýna yol açacaktýr. Bundan dolayý, Cemal Paþa Hazretleri' nin iþe el koymasýyla, Yahya' nýn da ad deðiþtirerek daha önce arz ettiðim þekilde serbest býrakýlmasýnýn saðlanmasý için gerekenlere emir buyurulmasý istirham olunur (Cevat).
Bu telgrafýn, "Harbiye þifresiyle ve Cemal Paþa imzasýyla kapatýlmýþ olmasýna raðmen, içinde Cemal Paþa 'nýn iþe el koymasýyla Yahya' nýn kurtarýlmasý" çaresinin bulunmasý cümlesi dikkat çekicidir. Demek ki, Cemal Paþa, Cevat Bey' in telgrafýný , okumaya gerek duymadan, kendi þifresi ve imzasý ile çekilmesine müsaade etmiþtir. Çünkü, bir defa Yahya' yý takip ettiren Cemal Paþa'dýr. Bundan baþka serbest býrakýlmasý için kendi yardýmlarýnýn kendisi tarafýndan emrolunmasýný, kendi bilgisi dahilinde elbette yazdýrmazlardý. Ýzmit'ten Tümen Komutaný Vekili'nden gelen 9 ve 10 Aralýk 1920 tarihli iki telgrafla, duyulduðuna göre iki çarpýþmadan sonra, Yahya Kaptan'ýn ölü olarak ele geçirildiði bildirildi. 11 Ocak 1920'de, Tümen Komutan Vekili'nden, Ýstanbul'dan gelen müfreze komutanýna, benim adýma tebligatta bulunup bulunmadýðýný sordum. Üç gün sonra 14 Ocak 1920 tarihli raporunda Tümen Komutaný Vekili þu bilgiyi verdi: "Bizzat yaptýðým soruþturmadan... çarpýþma olmadýðý ve yalnýz, Yahya Kapta n 'ýn teslim olduktan sonra, köy dýþýnda kesici bir âletle öldürüldüðü anlaþýlmýþtýr. Kafatasýnýn olmamasý bunu doðrulamaktadýr". Efendiler, bu uðursuz haber üzerine, Ýstanbul'daki teþkilâtýmýza, 20 Ocak 1920 tarihinde, Albay Þevket Bey vasýtasýyla þu telgrafý yazdýk : Yahya Kaptan' ýn öldürülmesinin sebepleri ile, teslim olduktan sonra kasten þehit edildiði anlaþýldýðýndan, öldürülmesinde kimlerin elinin ve etkisinin bulunduðunun, Ýstanbul'dan müracaat eden pek çok fedakâr arkadaþa açýklama yapýlmak üzere acele bildirilmesi rica olunur, efendim,
Eski bir yazýmýza karþýlýk olmak üzere, Ýstanbul'dan 20 Ocak 1920'de yazýlýp bir gün sonra elimize geçen telgraf da þuydu :
Ankara'da 20' nci Kolordu Komutanlýðý'na Ýlgi :17.1.1920. 1- Olay yerinde bulunan güvenilir bir zatýn ifadesine göre, Yahya Kaptan yakalanýp köy dýþýnda bulunan karakola götürülürken, çevreden on kadar eþkýyanýn karakol üzerine ateþ etmesi üzerine, kaçmaya çalýþmýþ ve bu sýrada öldürülmüþtür. Bununla birlikte, iyi bir soruþturma yapýlmasý için hükûmete baþvuruldu. 2 - Yahya Kaptan' ýn Kuva-yý Milliye adýna pek çok kötülükler yaptýðý söylentisi aðýzdan aðýza yayýldýðý gibi, özel ve resmî yoldan yapýlan soruþturma da bunu doðruladýðý için, hükûmet kovuþturmaya karar vermiþti. Ancak Hey'etimizce kendisinin geçici bir süre için gizlenerek Kuva-yý Milliye iþlerine karýþmamasý ve kötülüðe cür'et etmemesi, yanýnda bulunan kaçak er ve jandarmalarý geri göndermesi þartýyla kovuþturma yapýlmamasý istenmiþ ve ilgililer katýnda teþebbüslerde bulunulduðu gibi, Gebze'ye özel olarak bir memur da gönderilmiþti. Bu sýrada hükûmet, birdenbire gizlice asker göndermiþ; yalnýz Yahya Kaptan' ý ele geçirmek istediðini ilân etmiþ ve arz edilen durum meydana gelmiþtir, efendim.
Yahya Kaptan' ý ortadan kaldýrmak için, birlikte çalýþtýklarý ve karar verdikleri hükûmetin, gizlice, birdenbire bir oldubittiye getirivermiþ olduðu yolundaki sözler de dikkate deðer. Ýstanbul'da, jandarmadan, Ýstanbul Muhafýz Alayý'ndan subay ve asker görevlendiriliyor... Ýstanbul'da duruma hâkim olduklarýný iddia eden teþkilât baþkanlarýmýz bunu öðrenemiyorlar. Kara Vasýf Bey'in bu telgrafýna verdiðimiz cevapta þu hususu sorduk :
Ankara, 22.1.1920
Ankara'da 20' nci Kolordu Komutanlýðý'na Ýlgi : 20.1.1920 1 - Yahya Kaptan'ýn teslim olduktan sonra öldürüldüðünü iþittik. Soruþturma yapýyoruz. Sonucu arz edeceðiz. 2 - Öldürülmesinin sebebi hiç kimseyi dinlememesi, Kuva-yý Milliye adýna açýktan açýða zulüm ve eþkýyalýk yapmasý, eþkiyayý öteden beri gizlemesi veya gösterilen yere gitmesi için verilen emirleri dinlememesi üzerine hükûmetin, kendisine köylerden ve çevreden müracaat edenlerin ýsrarýna dayanamayarak, kendiliðinden ve hattâ hey'etimizin haberi olmadan teþebbüse geçmesidir, efendim. (Vasýf).
Gebze Müdafaa-i Hukuk Hey'eti Baþkaný ile Gebze kaymakamý Fevzi Bey' in ortak imzalarýyla, bu üzücü olayýn meydana geliþinden önce, makine baþýnda yapýlmýþ bir müracaatý da belirtmeden geçemeyeceðim : Gebze Kuva-yý Milliye Komutaný Yahya Bey hakkýnda bazý kimselerin yaptýklarý iftiralar üzerine, en sonunda salý gecesi Ýstanbul'dan komutanlar ve yüksek rütbeli subaylar komutasýnda gelen iki bin kiþilik kadar bir kuvvetle, kendisinin Tavþancýl'da kuþatýldýðý ve kuþatmanýn hâlâ devam etmekte olduðu þimdi halktan aldýðým bilgilerden anlaþýlmýþtýr. Böyle vataný için çalýþan bir kimseye karþý yapýlan bu iþlemin pek haksýz olduðu yüksek komutanlýðýnýzca bilinmektedir. Yahya Bey' in kurtarýlmasý için ne gibi bir muamele yapýlacaðýnýn emir buyurulmasýný makine baþýnda bekliyoruz.
20' nci Kolordu Komutanlýðý'na 2 - Yahya Kaptan' ýn, Ýstanbul giriþinde teþkilâtlanmýþ bir durumda bulunmasý, herhalde Kuva-yý Milliye'ye karþý cephe almýþ bulunan kimselere yýldýrdýðýndan, kendisinin ortadan kaldýrýlmasýnýn plânlandýðýna þüphe yoktur. 3 - Yahya Kaptan' ýn bu maksatla öldürülmüþ olmasý, olayý sýnýrlý kalma niteliðinden çýkarmakta ve Hey'et-i Temsiliye'ce üzerinde düþünülmesini gerekli kýlmaktadýr. 4 - Ýzmit sancaðý, eþkiya yüzünden tedirgin iken, yerinden kýmýldamayan ve komutasý altýndaki hiçbir birliðe emir vermeyen, yanýndaki hapishaneden on beþ yirmi kiþinin birden kaçmasýný basit günlük olaylardan sayan Alay Komutaný Hikmet Bey, Yahya ' nýn öldürülmesini önemli bir mesele saymýþtýr. Yanýna aldýðý jandarma kuvvetleri ile bizzat yola çýkmýþ ve sonunda Kuva-yý Milliye'ye aðýr bir darbe vurmak suretiyle maksadýna eriþmiþ bulunuyor. Devamý var (Milletvekili Sýrrý) .
6 - Buralarca bütün Kuva-yý Milliye'nin dayanaðý olarak bilinen Yahya' nýn bu þekilde ortadan kaldýrýlmýþ olmasý, kamuoyunu haklý olarak karýþtýrmýþtýr. 7- Yahya' nýn öldürülmesi, hükûmetin Kuva-yý Milliye'ye karþý bundan sonra takýnacaðý saldýrgan tavra delil sayýlmaktadýr. 8 - Bu hareket üzerine, hiç þüphe yok ki, yabancýlar tarafýndan da, Kuva-yý Milliye'nin hükûmetin gözünde deðersiz ve yok edilebilir nitelikte görüldüðü yargýsýna varýlacaktýr. Bu bakýmdan gerekli tedbirler alýnmalýdýr. Devamý var (Milletvekili Sýrrý) .
20' nci Kolordu Komutanlýðý'n 2 - Jandarma Alay Komutaný Hikmet Bey' in vakit kaybetmeden yerinden alýnmasý þarttýr. 3 - izmit sancaðýnda Kuva-yý Milliye'nin varlýk gösterebilmesi, ordu hizmetinde bulunan Kaymakam Revzi Bey' in, jandarma komutaný olmasýna baðlýdýr. Baþka çare yoktur. Bunu önemle bilginize sunuyorum (Milletvekili Sýrrý).
20' nci Kolordu Komutanlýðý'na 2 - Ali Fuat Paþa Hazretleri'nin buraya kadar teþriflerini gerekli görmekteyim. 3 - Ýzmit sancaðýna önem verilmesini ve önem verildiðini gösterecek fiilî tedbirlerin alýnmasý gereðini tekrara mecbur oluyorum (Milletvekili Sýrrý).
Ýstanbul, 19.2.1920 Mustafa Kemal Paþa Hazretleri'ne Hüseyin Rauf |