ÝTÝLAF DEVLETLERÝ FEVKALADE TEMSÝLCÝLERÝNÝ ALÝ RIZA PAÞA KABÝNESÝ'NE VERDÝKLERÝ ORTAK NOTA |
| Efendiler, þimdi Baþyaver Salih Bey aracýlýðý ile gönderildiðini
bilginize sunduðum Ýtilâf Devletleri olaðanüstü temsilcilerinin Ali
Rýza Paþa Kabinesi'ne verdikleri ortak notadan da biraz söz edeyim
:
Fransa, Büyük Britanya ve Ýtalya olaðanüstü komiserleri, Karadeniz Ordusu ve Baþkomutaný Sir George Milne ( Sör Corç Miln ) ile Osmanlý Harbiye Nâzýrý arasýnda geçen birtakým yazýþmalara Osmanlý Hükûmeti'nin dikkatini çektikten sonra, bu yazýþmalardan açýkça anlaþýlýyor ki, Harbiye Nâzýrý Cemal Paþa, Karedeniz Ordusu Baþkomutaný'nýn, Paris Konferansý kararlarýna uyarak verdiði talimatý uygulayacak yerde, yüksek görevinin gerektirdiði sorumluluktan kaçýnarak, birtakým kabulü imkânsýz mazeretler ve sebepler ileri sürmüþtür. Olaðanüstü komiserler, Harbiye Nâzýrý'nýn takýndýðý tavrýn yol açacaðý tehlikeli sonuçlar üzerine Osmanlý Devleti'nin dikkatini çekmekle birlikte, Karadeniz Ordusu Baþkomutaný tarafýndan bildirilen Konferans kararlarýnýn uygulanmasý için ne gibi tedbirler almayý düþündüðünü öðrenmek ister. Olaðanüstü komiserler, "olayý öðrenen Ýtilâf Devletleri Yüksek Meclisi'ni aydýnlatmak üzere, Yüksek Meclis adýna verilen emirlerin Harbiye Nâzýrý tarafýndan yerine getirilmemiþ olmasýný, Osmanlý, Hükûmeti'nin nasýl karþýladýðýný hemen bildirmesini ister" diyorlar. Efendiler, Osmanlý Hükûmeti, bu notaya verdiði cevapta : "Ýzmir'in iþgalinin nasýl baþladýðýný; karma komisyonun nasýl soruþturma yaptýðýný ve soruþturmaya kadar geçen zaman içinde, Yunan yýrtýcýlýðý karþýsýnda halkýn nasýl can ve namusunu koruma kaygýsýna düþtüðünü; hükûmetle ordunun daima araþtýrma komisyonunun adalet ve insafýna güvendiðini; yalnýz, akan kanlarý, hiç deðilse þimdilik dindirmek için, Osmanlý Harbiye Nezareti'nin,General Milne Cenaplarý'na,23 Aðustos 1919 tarihli bir yazý ile teklifte bulunmuþ olduðunu bildiriyor. Bu teklifin, Yunan birlikleriyle Kuva-yý Milliye arasýna Osmanlý birliklerinin yerleþtirilmesinden ibaret olduðunu; ancak, bu teklifin kabul edilmediðini" ifade ediyor. Sonra; "Ýþgal bölgesinin Yunan birliklerinden baþka, Ýtilâf birlikleri tarafýndan da iþgali teklifiyle ilgili 20 ve 27 Aðustos 1919 tarihli iki yazýya ve bunlarýn da karþýlýksýz kaldýðýna" iþaret olunuyor. Bundan sonra da, " General Milne Cenaplarý'nýn sýnýr tespitini gösterir yazýlarýnýn (3 Kasým 1919), Harbiye Nezareti'ne gönderildiði noktasýna temas edilerek, Harbiye Nâzýrý'nýn böyle bir yazýnýn hükümlerini uygulamaya tek baþýna yetkili bulunmamasý dolayýsýyla, hükümete baþvurduðundan ve hükûmetçe de durumun komiserlere bildirildiðinden" söz ediliyor. Daha sonra, geçici sýnýr çizgisine kadar Yunanlýlarýn iþgaline engel olan kuvvetin, halk kitlesinden ibaret olduðunu söylüyor. Hükumetin ve ordunun halka sözünü geçirmekte güçsüz olduðunu belirterek, konuya adaletli bir çözüm yolu bulunmasýný bir daha rica ettikten sonra "gerek hükûmet ve gerek Harbiye Nezareti sanki Paris Konferansý kararlarýný uygulamýyormuþ gibi bir suçlamadan vazgeçilerek, lûtfedip kurtarmaya yardýmcý olunmasý" yolundaki yalvarmalara yüksek saygýlarý da eklenerek, cevap yazýsýna son veriliyor. Saygýdeðer Efendiler, þimdi de Cemal Paþa'nýn mektuplarýnda dokunduðu noktalara iþaret edeceðim : Harbiye Nâzýrý, bize Ýtilâf Devletleri komiserlerinin notasýný okuturken bir taraftan da öteden beri yaptýrmak veya bizi yapmaktan alýkoymak istediði noktalarý tekrarlýyor ve pekiþtiriyordu. Cemal Paþa'nýn, bu defa isteklerini ileri sürer ve teklif ederken, bu notayý da okutarak bizim ruh halimiz ve manevî gücümüz üzerinde etkili olmayý düþünmüþ bulunduðuna ihtimal vermek bilmem doðru olur mu? Cemal Paþa , Ýtilâf Devletleri'nin siyasî eðilimlerinden söz ettikten sonra, "Hükümet, Wilson prensipleri çerçevesinde kabul edebilecekleri yeniliklere söz verir nitelikteki bir bildiriyi yakýnda yayýnlayacaktýr. Dahiliye Nâzýrý'ný gücendirmemelidir; çünkü ayrýlýr. O takdirde hükûmet bunalýmý olur. Meclis açýlýnca Dahiliye ve Hariciye Nâzýrlarý'nýn deðiþtirileceði kesindir. Düþmanlar, Meclis'i açtýrmamak istiyorlar. Hattâ Muhipler Cemiyeti'nin, Zâtýþâhâne'ye baþvurarak ve bu Meclis in meþru olmadýðýný bildirerek, daðýtýlmasýný isteyecekleri haber alýndý" , diyor ve milletvekillerinin Ankara'ya gelmesi iþinden söz ediyor. |