TEVFÝK PAÞA VE ARKADAÞLARI ANADOLU'YU ÝSTANBUL HÜKÜMETÝNE BAÐLAMAYA ÇALIÞIYORLAR |
|
Tevfik Paþa, kabinesini toplamýþ, cevap verdi, bunu da olduðu gibi bilginize sunacaðým : Ýstanbul, 29.1.1921 Ankara'da Mustafa Kemal Paþa Hazretleri'ne Bugünkü Hükumet, Ýstanbul ile Anadolu'nun birleþmesindeki menfaatlereöteden beri deðer verdiðinden bu maksatla iþ baþýna gelmiþ ve þimdiye kadar buuðurda çalýþmýþtýr. Milletin hâkimiyet haklarýný korumak için sarfettiðiniz emeklerin ve verdiðiniz kurbanlann, karþýsýnda bulunduðumuz elveriþli durumu yarattýðýna, ondabüyük ölçüde etkisi olduðuna inanýyoruz. Bu sebeple millete bir yarar saðlayacak olan tekliflerinizi kabule hazýrz. Bu bakýmdan bildirdiðiniz hususlarla ilgiligörüþlerimizi aþaðýda açýklýyorum : Konferansa dolaylý olarak çaðrýlmanýz tabiîdir. Çünkü Ýtilâf Devletleri'nintemsilcileri buradadýr. Bu bakýmdan durumun, Ýstanbul'da bulunan ve sizinleiþbirliði yapmaya çalýþan bir hükûmet vasýtasýyla bildirilmesi pek tabiî görülmelidir. Þimdiye kadar Anadolu'yu tanýmaya bile lüzum görmeyen Avrupa hükûmetlerinin, özellikle Anadolu delegelerinin konferansta bulunmasýný þart koþmalarý,sevindiricidir. Bu bakýmdan, bir þekil mes'elesine takýlarak bu mutlu deðiþiklikten yararlanmamak, millete karþý üzerinize aldýðýnýz görev ile asla baðdaþmaz.Zaten aramýzda birleþtiðimiz ilân edildikten sonra, delegelerimiz ayrý gayrý deðil,tekvücut demek olur. Delegeler kararlaþtýnlan esaslar çerçevesinde konuþacaklarýna göre, bu konuda bir sakýnca düþünülemez. Bundan dolayý devlet ve milletekarþý yüklendiðimiz görev, bu tarihî anda, bize uzatýlan elden yararlanmamýzýkesinlikle emretmektedir. Bundan kaçýnmanýn, Yunan iddialan karþýsýnda savunmasýz kalýnmasýna ve memleketimizin daha uzun zaman harp felâketlerine sahneolmasýna yol açacaðý düþünülmelidir. Aslýnda, isteklerimizi konferans huzurundaöne sürmek ve hakkýmýzý Avrupa'da duyurmak, konferansýn sonuçsuz kaldýðý farzedilmiþ olsa bile, yine zarar getirmez. Zatýâlilerinin ve arkadaþlarýnýzýn vatanseverlikleri, bu fýrsatýn kaçýrýlmayacaðýnýn güvencesidir. Þimdiye kadar eski hükûmetlerce alýnmýþ ve her iki taraf için kötü sonuç vermiþ olan kararlarýn kaldýrýlmasý tabiî olduðundan, aramýzda artýk ayrýlýk ve gayrýlýk kalmamýþtýr. Ancak,Ýstanbul iþgal altýnda bulunduðundan, burada hükûmet iþlerinin büsbütün vetamamen Ýtilâf Devletleri'nin eline geçmesine ve böylece antlaþmadaki Ýstanbul'lailgili maddelerin yürürlüðe konmasýna yol açacaktýr. Ayrýca, harp halinde bulunduðumuz Yunan askerlerinin þu sýrada Ýstanbul ve dolaylarýnda bulunuþu da, buteklifleri uygulanamaz bir duruma getirmiþtir. Kabinemizin iþ baþýnda kalma düþüncesiyle bu görüþlerin bir ilgisi bulunmadýðý konusunda teminat vermeyi bilegereksiz bulurum. Esasen bugün bir an önce çözülmesi gereken asýl sorun, vaktiyaklaþmakta bulunan konferansa delegelerimizi yetiþtirmekten ibarettir. Biz konferansta bulunmadýðýmýz takdirde, Yunanlýlar katýlacaklarýndan, yokluðumuzda hüküm giymek ve dolayýsýyla davamýzý kaybetmek tehlikesi ile karþýlaþacaðýmýz için,bu konuda tarafýmýzdan sorumluluk kabul edilemeyeceðini bildirir; toplantý gününden önce konferansta bulunmak menfaatimiz gereði olacaðýndan, delegelerinizinacele buraya gönderilmesini rica ederim. Sadrazam Tevfik Saygýdeðer Efendiler, Tevfik Paþa ve hükûmeti, Ýstanbul veAnadolu'nun birleþmesi için çalýþmýþ olduðunu söylüyor. Doðrudur. Bizde ayný þey için çalýþmakta idik. Þu farkla ki, Tevfik Paþa ve arkadaþlarý, Anadolu'yu, eskiden olduðu gibi Ýstanbul'a baðlamak ve tutsaketmek istiyordu. Hem de düþman kuvvetlerinin iþgali altýnda bulunan Ýstanbul'a . . . Tevfik Paþa ve arkadaþlarý Anadolu'yu Ýstanbul Hükûmeti'ne baðlamaya çalýþýyor. Öyle bir hükûmete ki, dünyada varlýðýnagöz yumuyorsa düþman emellerinin gerçekleþmesini kolaylaþtýrmaya yardýmcý olacak nitelikte kabul edildiði içindi. Tevfik Paþa ve arkadaþlarýna göre, elveriþli bir durumun doðmuþ olmasýnda Anadolu mücadelesinin çok büyiik etkisi vardý. Ama bu durumu yaratan yalnýz Anadolu'nunmücadelesi deðildir. Ýhtimal ki, bu ihtiyar diplomat, bu kerameti, kendisinin iktidar mevkiine gelmesinde hayal ediyordu. Tevfik Paþa'ya þu þekilde cevap verdim. Ankara, 30.1.1921 Ýstanbul'da Tevfik Paþa Hazretleri'ne |