LOZAN BARIÞ KONFERANSI'NA TEVFÝK PAÞA VE ARKADAÞLARI DA KATILMAK ÝSTÝYORDU |
| Daha önce bilginize sunmuþtum ki, saltanatýn kaldýrýlmasý,
Lozan Konferansý'na Istanbul'dan da bir delegeler hey'etinin davet
edilmesi ve Istanbul'un, yani Vahdettin, Tevfik Paþa ve arkadaþlarýnýn
da böyle bir daveti. Türk milletinin büyük emeklerle, fedakarlýklarla
elde ettiði kazançlarý küçültmek, belki de anlamsýz kýlmak pahasýna
da olsa, kabul etmelerinden ileri gelmiþti.
Tevfik Paþa, önce bana bir telgraf çekti. 17 Ekim 1922 tarihli bu telgrafta, Tevfik Paþa, kazanýlan zaferin, bundan böyle Ýstanbul ile Ankara arasýnda anlaþmazlýk ve ikiliði kaldýrmýþ ve milli birliðimizi saðlamýþ olduðunu yazýyordu. Yani Tevfik Paþa demek istiyordu ki "memlekette düþman kalmadý; o halde, padiþah yerinde, hükümet onun yanýnda; millete düþenin de bu makamlarýn vereceði emirlere uymaktýr. Böyle olunca da, elbette birliðe engel bir þey kalmamýþ olur." Yalnýz, Tevfik Paþa. Ankara'dan biraz daha yardým istemek akýllýlýðýný gösteriyordu. 0 da, Barýþ Konferansý'na Ýstanbul ile Ankara'nýn birlikte davet edilmiþ olmasý dolayýsýyla, daha önce benden çok gizli talimat almýþ bir kimsenin elden gelen sür'atle Ýstanbul'a gönderilmesini saðlamaktý (Belge: 260). Tevfik Paþa'ya verilmek üzere, Ýstanbul'da Hamit Bey'e çektiðim telgraf la "Tevfik Paþa ve arkadaþlarýnýn devletin siyasetini bulandýrmaktan vazgeçmemelerinin ne büyük bir sorumluluk doðuracaðýnýn aþikar bulunduðunu" bildirdim (Belge: 261). Neyazýk ki,Hamit Bey, bu telgrafýn aynen Tevfik Paþa'ya bildirilmesi gerektiðinde kararsýzlýða düþmüþ, bunu kendisine gönderilen talimat sanmýþ; bununla birlikte bu telgrafýmda yazýlanlar çerçevesinde, Tevfik Paþa'ya üç gün içinde beþ defa tebligatta bulunmuþ; hatta Tevfik Paþa ve çalýþma arkadaþlarýnýn konferansa delege göndermeleri için gazetelere, ajanslara, verilmesi gereken demecin esaslarýný bildiren bir müsveddeyi bile kendilerine göndermiþ (Belge: 262). |