ABDÜLMECÝT EFENDÝ'NÝN BÜYÜK MÝLLET MECLÝSÝ'NCE HALÝFE SEÇÝLMESÝ |
| Saygýdeðer Efendiler, Türkiye Büyük Millet Meclisi'
nce kaçak Halife'nin halifeliði kaldýrýldý. Yerine. sonuncu halife
olan Abdülmecit Efendi seçildi. Meclis'çe, yeni halife seçilmeden
önce, seçilecek þahsýn da padiþahlýk sevda ve davasýna katýlarak,
herhangi bir yabancý devlete sýðýnmasý ihtimalini ortadan kaldýrmak
gerekiyordu. Bunun için Ýstanbul'da bulunan görevlimiz Refet Paþa'
ya, Abdülmecit Efendi ile görüþerek ve hattâ elinden Türkiye Büyük
Millet Meclisi'nin hilâfet ve saltanatla ilgili kararýný tamamen kabul
ettiðini bildiren bir belge alarak göndermesini yazdým. Bu yazdýklarým
yapýlmýþtýr.
18 Kasým 1922 günü, Ýstanbul'da Refet Paþa' ya bir þifreli telgrafla verdiðim talimatta baþlýca þu noktalarý belirtmiþtim : "Abdülmecit Efendi, Halife-i Müslimîn ünvanýný kullanacaktýr. Bu ünvana baþka bir sýfat ve kelime eklenmeyecektir. Ýslâm dünyasýna duyurulmak üzere hazýrlayacaðý bir bildiriyi, sizin aracýlýðýnýzla önce bize þifre olarak bildirecektir. Bu bildiri, onaylandýktan sonra yine þifre ile ve sizinaracýlýðýnýzla kendisine bildirilecek, ondan sonra yayýnlanacaktýr. Bu bildiri metninde baþlýca þu noktalar yer alacaktýr : a) Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kendisini halifeliðe seçmesinden dolayý memnun olduðu açýkça söylenecektir. b) Vahdettin Efendi' nin hareket tarzý etraflý olarak ele alýnýp kötülenecektir. c) Teþkilât-ý Esasiye Kanunu'nun 10. maddesine kadar olan hükümleri, uygun bir biçimde açýklanarak ve önemli olan ifadeleri olduðu gibi tekrarlanarak Türkiye Devleti'nin, Büyük Millet Meclisi'nin ve Hükûmeti'nin kendine has niteliðinin ve idare þeklinin Türk halký ve bütün Ýslâm dünyasý için en yararlý ve en uygun rejim olduðu belirtilip tespit edilecektir. d) Türkiye millî halk hükûmetinin geçmiþteki hizmetlerinden veyararlý çalýþmalarýndan övücü bir dille bahsedilecektir. e) Bu bildiride, belirtilen noktalar dýþýnda, siyasî sayýlabilecek birnokta ve düþünce söz konusu edilmeyecektir. 19 Kasým 1922 tarihli açýk bir telgrafla da, Abdülmecit Efendi' ye : "Türkiye Devleti'nin hâkimiyetini kayýtsýz þartsýz millete veren Teþkilât-ý Esasiye Kanunu gereðince, yürütme gücü ve yasama yetkisi kendisinde belirmiþ ve toplanmýþ bulunan, milletin tek ve gerçek temsilcilerinden kurulu Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 1 Kasým 1922 tarihinde oybirliði ile kabul ettiði gerekçe ve ilkeler çerçevesinde ve Yüce Meclis'in 18 Kasým 1922 tarihli oturumunda halifeliðe seçilmiþ olduðunu bildirdim. 19 Kasým 1922 tarihli bir þifreli telgrafla Refet Paþa, çektiðimiz telgraflara cevap veriyordu. Abdülmecit Efendi : "imzasýnýn üstünde Halife-i Müslimîn ve Hâdimü'1-Haremeyn ünvanlarýnýn bulunmasýnýn ve Cuma selâmlýðýnda hil'ât giymesinin ve Fatih' inki gibi bir sarýk sarýnmasýnýn mümkün ve uygun olacaðý görüþünüileri sürmüþ. Ýslâm dünyasýna yayýnlayacaðý bildiri metninde, Vahdettin Efendi hakkýnda bir þey söylemeyeceðini bildirmiþ. Bildiri Ýstanbul gazetelerinde yayýnlanýrken, Türkçesi ile birlikte Arapçaya çevrilmiþ ve metninin de yayýnlatýlmasý görüþünü ortaya atmýþ. Refet Paþa' ya, 20 Kasým 1922 günü makine baþýnda verdiðim cevapta, "Halife-i Müslimîn" ünvanýyla birlikte "Hâdimü'1-Haremeyni'þ-þerifeyn" ünvanýnýn kullanýlmasýný da uygun bulduðumu söyledim. Cumatöreninde Fatih' in kýyafetine girmesini uygunsuz buldum. Redingot veya istanbulin giyebileceðini, askerî üniformanýn elbette söz konusu olamayacaðýný bildirdim. Yayýnlanacak bildiride, Vahdettin' in adýsöylenmeden eski halifenin manevî þahsiyetinin ve zamanýnda düþülen kötü durumun dile getirilmesinin gerekli olduðunu bildirdim. |